Jarenlang was er geen enkele regel voor wie op een fatbike stapt. Geen leeftijdsgrens, geen helm, geen kenteken. Dat verandert. Het kabinet bereidt een wetsvoorstel voor dat dit najaar naar de Tweede Kamer gaat: een helmplicht voor iedereen onder de 18 op fatbikes, e-bikes en andere lichte elektrische voertuigen. De beoogde ingangsdatum is 2027. Maar wie de reacties van ANWB en Fietsersbond leest, ziet meteen het probleem: een helm voorkomt geen opgevoerde motor en geen illegaal geïmporteerde fatbike zonder typegoedkeuring.
Wat er concreet verandert
Minister Tieman van Infrastructuur en Waterstaat kondigde de maatregel eind vorig jaar aan en werkt hem nu uit tot een wetsvoorstel. Kern van het plan: jongeren tot 18 jaar moeten een helm dragen zodra ze op een elektrische fiets rijden, ongeacht het type. Daarnaast komt er een gedragsaanpak voor bestuurders en een keurmerk voor fabrikanten van elektrische fietsen. Een minimumleeftijd, waar aanvankelijk 14 jaar voor werd genoemd, is van tafel. Voor gewone fietsen kent Nederland geen leeftijdsgrens en dat blijft ook voor de elektrische variant zo.
Veel praktische details ontbreken nog. Hoe hoog de boete wordt bij een blote kop staat niet vast, en het is ook niet duidelijk of de plicht straks geldt voor kinderen die als passagier meerijden in een elektrische bakfiets. Die vragen moeten worden beantwoord voordat het voorstel naar de Kamer gaat.
Waarom fatbikes niet apart worden aangepakt
De Tweede Kamer vroeg aanvankelijk om een aparte regeling: een helmplicht en minimumleeftijd specifiek voor de fatbike, met een grens op basis van gewicht of koppel. Onafhankelijk onderzoek wees drie keer op rij uit dat dit niet werkt. Fabrikanten passen hun voertuigen razendsnel aan, waardoor handhavers voortdurend achter de feiten aan zouden lopen. Een typegoedkeuring die alleen in Nederland geldt, levert bovendien meteen de vraag op wat er moet gebeuren met de duizenden fatbikes die al op straat rondrijden.
Het kabinet koos daarom voor een brede regel die geldt voor alle lichte elektrische voertuigen, inclusief de e-step. Wie onder de 18 is en op een elektrische fiets zit, fatbike of niet, moet straks een helm op. Dat maakt de regel eenvoudiger te handhaven, maar het betekent ook dat een kind op een gewone, ongewijzigde e-bike met trapondersteuning voortaan hetzelfde moet als een kind op een opgevoerde fatbike van 45 kilometer per uur.
De cijfers achter de maatregel
De aanleiding is niet mals. VeiligheidNL onderzocht in opdracht van het ministerie hoeveel spoedeisende-hulpslachtoffers er onder elektrische fietsers vallen en zag het aantal tussen 2020 en 2024 verdubbelen. In de leeftijdsgroep van 12 tot 18 jaar steeg het aantal bestuurders met hersenletsel zesvoudig. Specifiek voor de fatbike is het beeld nog scherper: in 2020 waren er nog geen geregistreerde SEH-slachtoffers, in 2024 telde VeiligheidNL er 301. Meer dan de helft daarvan was tussen de 12 en 18 jaar oud.
Steden als Amsterdam drongen al jaren aan op maatregelen. Verkeerswethouder Melanie van der Horst noemde het plan een duidelijk signaal dat het gebruik van een e-bike voor kinderen risico's met zich meebrengt, en vergelijkbare zorgen klinken in het rapport over de ANWB-botsproef van kinderzitjes, waar bescherming van de jongste inzittenden ook al centraal stond.
Waarom ANWB en Fietsersbond niet overtuigd zijn
Opvallend is dat de twee grootste belangenclubs voor fietsers en automobilisten in een gezamenlijke verklaring kritiek uiten op precies het voorstel dat bedoeld is om hun achterban te beschermen. Volgens ANWB en Fietsersbond ontmoedigt een helmplicht vooral het gebruik van de elektrische fiets, zonder het kernprobleem aan te pakken: het opvoeren van fatbikes, illegale import zonder typegoedkeuring en onacceptabel rijgedrag in het verkeer.
Die laatste zorg past bij een bredere trend. Ook bij gewone verkeersdeelnemers zet de overheid dit jaar in op harder ingrijpen tegen gevaarlijk rijgedrag, met meer boetes voor door rood rijden en bellen achter het stuur. Een helm lost dat gedrag niet op. Hij vermindert de kans op ernstig hoofdletsel bij een val of botsing, maar een opgevoerde fatbike die 45 in plaats van 25 kilometer per uur haalt, blijft met of zonder helm een risico voor de bestuurder en voor iedereen eromheen.
Wat je nu al kunt doen als ouder
De wet gaat pas in 2027 in, maar wachten tot dan is geen goed idee als je kind al op een fatbike of e-bike rondrijdt. Kies een fietshelm die specifiek is goedgekeurd voor snelheden tot 45 kilometer per uur, niet een gewone speed-pedelec- of BMX-helm; die zijn niet op dezelfde impact getest. Laat de fiets controleren bij een erkende dealer, vooral als hij tweedehands is gekocht: veel ongevallen ontstaan doordat een fatbike buiten de fabrieksinstellingen is opgevoerd, wat hem qua snelheid dichter bij een bromfiets brengt dan bij een fiets.
Net zoals nieuwe auto's inmiddels verplicht zijn uitgerust met rijhulpsystemen die via een pieptoon voor te hoge snelheid waarschuwen, wordt ook bij elektrische fietsen de techniek strenger gecontroleerd. Vraag bij aanschaf altijd naar het typegoedkeuringsbewijs en vermijd import via onbekende webshops zonder CE-markering. Dat voorkomt niet alleen een boete straks, maar ook het scenario waar de cijfers van VeiligheidNL nu al voor waarschuwen.